Zaburzenia lękowe

Wszyscy odczuwamy strach i lęk. Chociaż na co dzień terminów tych używa się zamiennie, w psychologii oznaczają one dwa różne zjawiska. Czym więc lęk różni się od strachu? Lęk wiążemy z przewidywaniem negatywnych konsekwencji, ogólną niepewnością wobec nieokreślonego zagrożenia. Z kolei strach odnosi się do konkretnego zagrożenia, istniejącego w rzeczywistości.

Wyróżnia się 4 aspekty lęku:

  • Emocjonalny, czyli, najprościej ujmując, uczucie lęku
  • Poznawczy, czyli wszystko to, co pojawia się w naszej głowie w sytuacji lęku: myśli dotyczące przewidywanego zagrożenia, spostrzeżenia
  • Fizjologiczny – wachlarz reakcji organizmu obejmujący m.in. ucisk w klatce piersiowej, pocenie i drżenie dłoni, ból brzucha, przyspieszony oddech
  • Behawioralny – unikanie potencjalnego zagrożenia lub czynności mające na celu zabezpieczenie przed nim

Kiedy lęk przeistacza się w zaburzenie lękowe?

Przede wszystkim, kiedy lęk towarzyszy nam na co dzień, bez konkretnej przyczyny i trwa to przez minimum kilka miesięcy. Również siła lęku jest nieadekwatna do faktycznego zagrożenia – na przykład ktoś reaguje atakiem paniki na widok kota wygrzewającego się w słońcu po drugiej stronie ulicy. O zaburzeniu mówimy także wtedy, kiedy siła lęku utrudnia lub wręcz uniemożliwia dotychczasowe funkcjonowanie i realizowanie podstawowych potrzeb.

Rodzaje zaburzeń lękowych

Zespół lęku napadowego – najpowszechniejsze zaburzenie związane z lękiem. Ludzie doświadczają nagłego i intensywnego napadu lęku trwającego od kilku do kilkudziesięciu minut. Szczególnie odczuwane są fizjologiczne aspekty lęku (suchość w ustach, przyspieszone bicie serca). Występują również myśli katastroficzne – poczucie, że za chwilę wydarzy się coś złego („zaraz umrę”, „zaraz oszaleję”).

Fobia społeczna – jest to lęk przed negatywną oceną społeczną. Chorzy boją się, że powiedzą coś głupiego, zarumienią się w towarzystwie lub zostaną wyśmiani. Zaburzenie to prowadzi do izolacji społecznej. Może się objawiać np. unikaniem jedzenia w miejscach publicznych z obawy przed zwymiotowaniem. Na treść fobii społecznej duży wpływ ma kultura. Przykładowo, w kulturze japońskiej, nastawionej na kolektyzwizm i współzależność, fobia ta może przybrać postać taijin kuofusho – związana ze strachem przed urażeniem lub wprawieniem w zakłopotanie innych osób poprzez nieodpowiedni wyraz twarzy, rumienienie się, wpatrywanie

Fobia – silny lęk związany z danym rodzajem sytuacji lub obiektem. Wyróżnia się 5 grup fobii specyficznych:
-związana ze zwierzętami – np. przed psami, kotami, pająkami
-przed środowiskiem naturalnym – irracjonalny strach przed wysokością, ciemności, wodą
-fobie sytuacyjne – wywołane przez podróże określonymi środkami lokomocji (samolotem, pociągiem, statkiem, etc.) jak również przebywaniem w zamkniętym pomieszczeniu czy korzystanie z windy
-fobie przed krwią, zastrzykiem i zranieniem
-inne rodzaje fobii – np. przed zwymiotowaniem, płaczem, zapadnięciem na jakąś chorobę

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne – składają się na nie dwa elementy: obsesje, czyli natrętne myśli powodujące dyskomfort, lęk oraz zachowania kompulsywne mające zniwelować te negatywne emocje i napięcie. W dłuższej perspektywie podtrzymują jednak to zaburzenie. Najpowszechniejsze: sprawdzanie, sprzątanie, liczenie, układanie, powtarzanie określonych czynności, dopóki nie zostaną wykonane dokładnie tak, jak, według nich, powinno być. Często towarzyszy im radykalizm moralny. Przykładem zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych może być sylogomania – zbieractwo – przymus gromadzenia niepotrzebnych rzeczy i opór przeciw pozbyciu się ich

Zespół lęku uogólnionego – tendencja do zamartwiania się, roztrząsania zdarzeń. Chorzy doświadczają problemów ze snem, nastrojem, pojawia się napięcie mięśni prowadzące do silnego bólu, zaburzeń układu pokarmowego. Emocjonalnie odczuwają bezradność, zdenerwowanie, czujność oraz ciągłe rozdrażnienie. W aspekcie poznawczym spodziewają się czegoś złego, nie są jednak w stanie sprecyzować, czego dokładnie. Mają również problem ze znalezieniem sobie miejsca, skupieniem uwagi.

Lęk o zdrowie – wcześniej określany jako hipochondria. Silna obawa o stan zdrowia, interpretacja sygnałów płynących z ciała jako oznakę ciężkiej choroby, poszukiwanie zwiastunów choroby

Zespół stresu pourazowego – pojawia się w odpowiedzi na traumatyczne zdarzenie (wypadek, kataklizm, wojna), sytuacja narażająca życie lub zdrowie osoby lub bycie świadkiem takiej sytuacji. Cechą charakterystyczną są flashbacki, czyli nawracające wspomnienia, zaburzenia snu, ciągłe napięcie, unikanie określonych sytuacji lub obiektów przypominających o traumie. O PTSD mówimy jeśli powyższe objawy występują 6 miesięcy od wydarzenia. Nieleczony może prowadzić do negatywnych zmian w osobowości.

Przyczyny

  • Genetyczne – dziedziczne, występują w rodzinie
  • Doświadczenia życiowe – trudne doświadczenia z dzieciństwa: m.in. brak poczucia bezpieczeństwa, zaszczepione przeświadczenie, że świat jest wrogi i na każdym kroku czyhają niebezpieczeństwa, krytykujący i nadmiernie wymagający rodzice
  • Narastający stres – związany z sytuacją życiową
  • Czynniki biologiczne – nadmierne uwrażliwienie określonych części mózgu (zwłaszcza ciała migdałowatego) oraz zaburzenia neuroprzekaźnictwa

Wyróżnia się również krótkotrwałe czynniki wyzwalające: silny stres związany ze zmianami w życiu (przeprowadzka, nowa praca, zmiana szkoły, rozwód, urodzenie dziecka), substancje pobudzające (np. LSD, kofeina). Nadmiar kawy może spowodować pobudzenie fizjologiczne, które ludzie o tendencjach lękowych zinterpretują jako zagrożenie i w zareagują np. napadem lęku.

Mówimy też o czynnikach podtrzymujących zaburzenia lękowe – unikaniu oraz zachowaniach zabezpieczających. Ich wyeliminowanie pozwala na remisję. Ważnym czynnikiem podtrzymującym jest tzw. lękowy dialog wewnętrzny – co sobie mówimy, jak interpretujemy określone sytuacje i jakie przewidujemy konsekwencje.

W leczeniu zaburzeń lękowych wysoką skutecznością cechuje się terapia poznawczo-behawioralna. W przypadku bardzo silnych zaburzeń, uniemożliwiających funkcjonowanie, psychoterapię łączy się z farmakoterapią. Co ważne, wizyta u specjalisty możne znacznie poprawić jakość życia i pomóc wrócić do normalnego funkcjonowania.

Leave a Reply

%d bloggers like this: